Loading....
|
Press & Hold to Drag Around |
|||
|
Click Here to Close |
|||
Question 1 Report
Menene manufar karin magana: *Ruwa baya tsami banza *?
Answer Details
Karin maganar da aka bayar ita ce: "Ruwa baya tsami banza." Kalma-kalma, yana nufin ruwa ba ya zama mai tsami (sour/bitter) ba don komai - akwai dalili da ya sa ya tsami.
Ma'anar wannan karin magana ita ce komai yana da dalili. Karin maganar yana koyar da cewa kowace irin lamari ko al'amari da ya faru a rayuwa yana da musabbabin da ya haifar da shi. Kamar yadda ruwa bai san ya tsami ba tare da wani dalili ba (misali, an sa wani abu a cikinsa, ko ya zauna tsawon lokaci), haka ma abubuwan da ke faruwa a rayuwa duk suna da dalilansu.
Wannan darasi yana ƙarfafa mutum ya nemi sanin dalilin abin da ya faru kafin ya yanke hukunci ko ya yi zargi.
Sauran zaɓuɓɓukan ba su dace ba: "babu abin damuwa" ya saɓa wa saƙon karin maganar; "ruwa yakan tsami" na zahiri ne, ba ma'anar da ake nufi ba; "ruwa na da amfani" ba shi ne abin da karin maganar ke koyarwa ba.
Question 2 Report
"Zan je makaranta gobe in Allah ya so." Me "in Allah ya so" ke nufi?
Answer Details
A cikin jimlar "Zan je makaranta gobe in Allah ya so," bangaren "in Allah ya so" yana nuna yanayin sharaddi (conditional clause). Kalmar "in" a cikin Hausa ita ce kalmar sharaddi (conditional marker) da ke nufin "idan" ko "if" a Turanci.
Tsarin sharaddi a Hausa:
Bari mu bambance da sauran zabin:
"In Allah ya so" kalmar sharadi ce domin tana sanya zuwan makaranta a kan yanayin yardar Allah.
Question 3 Report
Wace kalma ce ke nuni da wurin da ake zuwa?
Answer Details
Tambayar tana neman kalmar da ke nuna wurin da ake zuwa, wato inda mutum zai je - makasudin tafiya (destination).
Daga cikin zabubbukan da aka bayar:
A nahawun Hausa, kalmomin wuri (sunayen wuri) su ne wadanda ke nuna inda mutum yake ko inda zai je. Kasuwa ita ce kadai kalma a cikin zabubbukan da ke nuna takamaiman wuri - wurin da ake zuwa.
Question 4 Report
Wanne salo ne ya fi yawa a cikin wakokin Hausa?
Answer Details
Wakokin Hausa suna amfani da salailai (literary devices/techniques) daban-daban don kara wa wakar dadi da tasiri. Daga cikin manyan salailai akwai:
Salon da ya fi yawa a cikin wakokin Hausa shi ne maimaitawa. Maimaitawa ita ce ginshikin wakokin Hausa na gargajiya da na zamani. Mawaka kan maimaita amshi (chorus/refrain), jimloli, ko kalmomi don:
Wannan shi ya sa maimaitawa ita ce salon da ya fi shahara kuma ya fi yawa a cikin wakokin Hausa.
Question 5 Report
Wane jigo ne ya fi fitowa a cikin In Da So Da Kauna?
Answer Details
In Da So Da Kauna littafi ne na Hausa da ke magana a kan al'amuran soyayya da dangantakar mutane. Taken littafin da kansa - "In Da So Da Kauna" - yana nuna cewa soyayya ita ce jigon da ya fi karfi a cikin labarin.
Duk da cewa batutuwa kamar kishi, kiyayya, da ramawa na iya bayyana a cikin littafin a matsayin cikas ko gwagwarmaya, su ne abubuwan da ke faruwa a gefen babban jigon. Babban sakon littafin shi ne karfin soyayya da yadda take shafar rayuwar mutane, musamman yadda take jawo mutane ga juna da kuma yadda take haifar da matsaloli idan ba a kula da ita yadda ya kamata ba.
Don haka, jigon da ya fi fitowa a cikin In Da So Da Kauna shi ne soyayya.
Question 6 Report
Read the passage and answer questions below.
"Akwai wani yaro mai suna Umar, wanda ke zaune a garin Funtua. Umar na da sha'awar karatu sosai, musamman kimiyya. Duk da
cewa iyayensa ba su da karfi, suna dagewa wajen tallafa masa domin cimma burinsa. Kullum yana zuwa makaranta da wuri, yana
kuma taimaka wa malamansa. Ranar wata gasa ta kimiyya, Umar ya lashe kyauta ta farko. Wannan ya sa aka yaba masa a
makarantar gaba daya."
Wane hali Umar ke nuna a makaranta?
Answer Details
Tambayar tana neman sanin halin da Umar ke nunawa a makarantarsa. A cikin nassin, an rubuta: "Kullum yana zuwa makaranta da wuri, yana kuma taimaka wa malamansa." Wannan jumla ta nuna kai tsaye cewa Umar yana nuna halin taimako a makaranta - yana taimaka wa malaminsa a cikin ayyukan yau da kullum.
Taimako (helpfulness) ita ce amsar da ta dace. Nassin ya bayyana Umar a matsayin ɗalibi mai biyayya da taimako, wanda ke zuwa makaranta da wuri kuma ke ba da gudummawa ga malamansa.
"Girman kai" (pride/arrogance) ya saɓa wa hoton da nassin ya zana na Umar a matsayin ɗalibi mai tawali'u da himma. "Kasala" (laziness) ya saɓa wa bayyanar cewa yana zuwa makaranta da wuri kullum. "Tawaye" (rebellion/defiance) ba shi da wata alaƙa da halin Umar kamar yadda nassin ya bayyana shi - maimakon haka, yana nuna biyayya da himma.
Question 7 Report
Wane salo ne ke bayyana a jumlar nan: *Kamar yadda ruwan sama ke gangarowa, haka hawaye ke zubowa daga idonsa *?
Answer Details
Jumlar da aka bayar ita ce: "Kamar yadda ruwan sama ke gangarowa, haka hawaye ke zubowa daga idonsa." A cikin wannan jumla, an kwatanta yadda hawaye ke zubowa da yadda ruwan sama ke gangarowa - an ɗauki abu biyu daban-daban an nuna kamancin da ke tsakaninsu.
Wannan salo na adabi shi ake kira kwatanci (simile). Kwatanci shi ne inda ake kwatanta abu biyu daban-daban don nuna kamancin da ke tsakaninsu, ta amfani da kalmomin haɗi kamar "kamar," "kamar yadda...haka," ko "tamkar." A cikin wannan jumla, kalmomin "kamar yadda...haka" sun bayyana a sarari cewa ana yin kwatanci.
Banbancin kwatanci da sauran salailai:
Idan ka ga kalmomin "kamar," "kamar yadda," ko "tamkar" a cikin jumla, to salo ne na kwatanci.
Question 8 Report
Wa ne ya taka rawa wajen kirkira tsarin rubutun Hausa na zamani?
Answer Details
Tsarin rubutun Hausa na zamani (wanda ake kira "boko") wanda ke amfani da haruffan Latin (ABC) an kirkiro shi ne ta hanyar mishinoni na Biritaniya (British missionaries) a lokacin mulkin mallaka.
Kafin zuwan boko, Hausawa sun riga suna da tsarin rubutunsu na "ajami" wanda ke amfani da haruffan Larabci. Amma a karni na 19 zuwa farkon karni na 20, mishinoni na Biritaniya sun fara amfani da haruffan Latin don rubuta harshen Hausa a cikin aikin mishan nasu. Sun yi haka ne don saukaka karatun Littafi Mai Tsarki da sauran litattafan ilimi ga Hausawa.
Ko da yake malaman Larabci sun kirkiro tsarin ajami, tambayar tana magana ne a kan tsarin zamani (modern) - wato boko - wanda ke amfani da haruffan Latin. Wannan aikin mishinoni ne suka fara shi, musamman a makarantu da suka kafa a arewacin Nijeriya.
Question 9 Report
Wace kalma ce ke nuna wurin da abin ke faruwa a jimla: 'Yara suna wasa a filin makaranta'?
Answer Details
Tambayar tana neman kalmar da ke nuna wurin da abin ke faruwa (locative/adverbial of place) a cikin jimlar: "Yara suna wasa a filin makaranta."
Bari mu nazarci kowane ɓangare na jimlar:
Don haka, filin makaranta ita ce kalmar da ke nuna wurin da abin ke faruwa. A nahawun Hausa, wurin faruwar abu (adverbial of place) shi ne ɓangaren jimla da ke amsa tambayar "a ina?" Idan aka yi tambayar "A ina yara suke wasa?" amsar ita ce "a filin makaranta."
Question 10 Report
"Littafin ______ne." Wace kalma ce take nuna mallaka?
Answer Details
A cikin harshen Hausa, kalmomin mallaka (possessive pronouns) suna nuna wanda ya mallaki abu. Jumlar "Littafin ______ ne" tana buƙatar kalmar da ke nuna wanda ya mallaki littafin. Daga cikin zaɓuɓɓukan da aka bayar, nawa ita ce kalmar da ke nuna mallaka kai tsaye.
"Nawa" tana nufin "mine" a Turanci - tana nuna cewa abu na mai magana ne. Jumlar za ta kasance "Littafin nawa ne" (The book is mine), wanda ke nuna mallaka a sarari.
Sauran zaɓuɓɓukan ba su nuna mallaka a wannan mahallin ba:
A cikin nahawun Hausa, kalmomin mallaka sun haɗa da: nawa (mine), naka/naki (yours), nasa/nata (his/hers), namu (ours), naku (yours, plural), da nasu (theirs).
Question 11 Report
"Mu_____cin abinci."
Answer Details
A nahawun Hausa, kowane wakilin suna (pronoun) yana da alamar ci gaba (continuous/progressive marker) da ake sanyawa tsakanin wakilin suna da fi'ili (verb). Ga wakilin suna "mu" (mu = we/namu), alamar ci gaba ita ce na.
Misalai na alamomin ci gaba:
Saboda haka, jimlar da aka cika ta zama: "Muna cin abinci" - ma'ana "Muna cin abinci" (We are eating food). Kalmar "na" ita ce alamar ci gaba da ta dace da wakilin suna "mu" a cikin siga mai ci gaba (continuous tense).
Question 12 Report
Wace waka ce ake rerawa lokacin haihuwa a gargajiyar Hausa?
Answer Details
A al'adar Hausa, ana yin wakoki daban-daban a lokutan muhimman al'amura na rayuwa kamar haihuwa, aure, suna (ranar suna), da dai sauransu. Wakar da ake rerawa musamman lokacin haihuwa ita ce wakar tarbar jariri.
Wakar tarbar jariri waka ce da mata (musamman iyaye mata, kakanni, da makusantan uwar jariri) ke rerawa don nuna farin cikin zuwan sabon jariri a duniya. Wannan waka tana dauke da addu'o'i ga jaririn, fatan alheri, da murna ga iyayen jaririn.
Sauran zabubbukan da aka bayar ba su dace ba saboda:
A jarrabawa, ka tuna cewa al'adun Hausa na haihuwa sun hada da wakar tarbar jariri, bikin suna (ranar suna), da aski (aske gashin jariri).
Question 13 Report
Read the passage carefully and answer the questions that follow:
Karanta wannan bangare na labari sosai kafin ka amsa tambayoyin daga 1 zuwa 5:
"A lokacin da Nasiru ya baro kauyen su zuwa birni domin neman ilimi, bai san cewa rayuwa za ta sauya masa ba. A kauye, Nasiru
ya saba da zaman lafiya da taimakon juna. Amma a birni, ya gamu da sabani iri-iri. A kwana na farko a makarantar kwana, aka
sace masa jakar tufafi. Wannan ya sa ya zauna cikin damuwa har ya kasa fita zuwa aji. Malam Isyaku, shugaban dalibai, ne ya
lura da halin da Nasiru ke ciki. Ya kira shi, ya ji labarinsa, sannan ya ba shi sabbin kaya da littattafai. Wannan kyakkyawan aiki
ya karfafa Nasiru har ya fara samun sabbin abokai. Bayan shekara uku, Nasiru ya kammala karatu cikin girmamawa, ya kuma
dawo kauyensu don ya kafa makaranta ta kansa."
Wani abu ne ya faru da Nasiru a kwanakin farko a birni?
Answer Details
Labarin ya bayyana abin da ya faru da Nasiru a kwanakinsa na farko a birni. A cewar labarin: "A kwana na farko a makarantar kwana, aka sace masa jakar tufafi."
Wannan yana nufin an sace masa kaya - an yi masa sata a dare na farko da ya shiga makarantar kwana. Jakar tufafinsa ce aka sace masa. Wannan lamari ne da ya sa ya zauna cikin damuwa har ya kasa fita zuwa aji.
Sauran zabubbukan ba su dace da abin da labarin ya fada ba:
A jarrabawan fahimtar karatu, ka tuna cewa amsar ta fito ne daga cikin labarin da aka ba ka, ba daga tunaninka ba.
Question 14 Report
"Goron Sallah" yana cikin wane nau'in adabi?
Answer Details
It's an oral tradition, part of communal practices where symbolic gifts like goro are exchanged.
Question 15 Report
Me yasa Amina ta ki komawa makaranta bayan hutu?
Answer Details
Wannan tambaya tana game da dalilin da ya sa Amina ta ƙi komawa makaranta bayan hutu. A cikin labarun da ke tattauna ƙalubalen ilimi a Nijeriya, ɗaya daga cikin manyan matsaloli da 'yan mata ke fuskanta shi ne rashin kuɗin makaranta.
Amsar ita ce saboda ba ta da kuɗin komawa. Wannan dalili ne da ya fi dacewa da gaskiyar yau da kullum a al'ummomin Hausawa da Nijeriya gaba ɗaya, inda talauci ke hana yara musamman 'yan mata ci gaba da karatunsu. Kuɗin da ake buƙata na makaranta ya haɗa da:
Sauran zaɓuɓɓukan ba su da ƙarfin hujja iri ɗaya: "tana da aiki a gida" ba ya zama babban dalili na barin makaranta gaba ɗaya; "ta yi fushi da malamai" ba dalili ne na yau da kullum ba; "ta samu sabon aiki" kuma ba ya dacewa da ɗalibar da ke ƙoƙarin komawa makaranta.
Question 16 Report
Wane salo ne ya fi fitowa a cikin wakokin Aminu Ala?
Answer Details
Aminu Ala (cikakken sunansa Aminu Danbala Alaramma) shahararren mawaƙi ne na Hausa na zamani wanda ya yi fice a fagen waƙoƙin siyasa a Arewacin Nijeriya.
Salon da ya fi fitowa a cikin waƙoƙinsa shi ne salo na siyasa. Aminu Ala ya shahara ne saboda waƙoƙinsa na siyasa waɗanda suke:
Ko da yake waƙoƙinsa na iya ƙunsar wasu salailai kamar gargaɗi ko kwatanci, babban salon da ya keɓanta da shi kuma ya sa ya shahara shi ne salon siyasa. A cikin nazarin adabin Hausa na zamani, ana ɗaukar Aminu Ala a matsayin ɗaya daga cikin fitattun mawaƙan siyasa na Hausa.
Question 17 Report
Ma'anar karin magana 'Hannu daya baya daukar jinka' ita ce -
Answer Details
Karin maganar da aka bayar ita ce: "Hannu ɗaya baya ɗaukar jinka." Kalma-kalma, yana nufin hannu ɗaya ba zai iya ɗaga nauyin jinka (bundle of thatch/grass for roofing) ba.
Ma'anar wannan karin magana ita ce a taimaka wa juna. Jinka nauyi ne da mutum ɗaya ba zai iya ɗauka shi kaɗai ba - sai a haɗa hannu biyu ko fiye. Haka nan a rayuwa, akwai ayyuka da matsaloli da mutum ɗaya ba zai iya magance su shi kaɗai ba - sai an haɗa ƙarfi, an taimaka wa juna.
Karin maganar yana koyar da muhimmancin haɗin kai da taimakon juna (cooperation) a cikin al'umma. Ba wanda zai yi komai shi kaɗai; ana buƙatar juna don ci gaban al'umma.
Sauran zaɓuɓɓukan ba su da alaƙa da saƙon karin maganar: "a zauna lafiya" game da zaman lafiya ne; "a yi sauri" game da gaggawa; "a ci gaba da karatu" game da ilimi - babu ɗayansu da ya shafi taimakon juna.
Question 18 Report
Me ake kira "Rubutun Ajami"?
Answer Details
"Rubutun Ajami" shi ne tsarin rubuta harshen Hausa da haruffan Larabci (Arabic script). Kalmar "Ajami" ta fito daga Larabci, ma'anarta ita ce "wanda ba Balarabe ba" ko "bako." A tarihi, lokacin da musulunci ya bazu zuwa kasar Hausa, malaman addini sun fara amfani da haruffan Larabci wajen rubuta harshen Hausa, musamman don rubuce-rubuce na addini, wasiƙu, da tarihi.
Rubutun Ajami ya sha bamban da rubutun Larabci na asali saboda an daidaita shi don ya iya rubuta sautukan da ke cikin harshen Hausa amma ba sa cikin Larabci. Misali, an ƙara wasu alamomi don sautuka irin su "ts," "sh," da sauransu. Wannan tsari na rubutu ya kasance a yaɗu tun kafin zuwan turawan mulkin mallaka da rubutun Boko (Latin script).
Saboda haka, Rubutun Larabci shine amsar da ta dace, domin Ajami a asali tsarin amfani da haruffan Larabci ne wajen rubuta harshen Hausa. Ba rubutun Faransanci ba, ba rubutun Yarbanci ba, kuma ba rubutun Turanci ba.
Question 19 Report
Wace kalma ce ba suna ba ce a jumlar nan: *Ali ya sayi sabuwar mota *?
Answer Details
'ya' ba suna ba ne; shi ne ɗan aiki (mai nuna wanda ya aikata abu).
Question 20 Report
Menene ma'anar 'tsangwama' a cikin Hausa?
Answer Details
Kalmar "tsangwama" a Hausa tana nufin shiga tsakanin al'amura ko harkokin wani mutum ba tare da an gayyace ka ba - wato tsoma baki ko kutse cikin abin da bai shafe ka ba. Wannan hali na tsangwama yana daidai da ma'anar cin zarafi, domin cin zarafi ya hada da ketare iyaka ko shiga cikin haƙƙin wani ba tare da izini ba.
Bari mu dubi zabubbukan:
A taƙaice, tsangwama shine tsoma baki cikin abin da bai shafe ka ba, wanda shine nau'i na cin zarafi.
Question 21 Report
Wace jumla ce ke nuna aiki dadi ne?
Answer Details
Tambayar tana neman jumlar da ke nuna cewa aiki dadi ne - wato jumlar da ke bayyana jin dadin yin wani abu.
Bari mu dubi kowane zabubi:
Jumlar "Ina jin dadin karatu" ita kadai ce da ke dauke da kalmar "dadi" a cikinta, kuma tana nuna a fili cewa mai maganar yana samun nishadi daga aikin karatu. Wannan shine bambancin da ke tsakaninta da sauran jumlolin - sauran suna nuna aiki ne kawai ba tare da nuna ji ko motsin rai ba.
Question 22 Report
Idon Matambayi yana daga cikin wane nau'i na adabi?
Answer Details
Idon Matambayi shahararren littafi ne a cikin adabin Hausa na zamani. Yana daga cikin nau'in labari (novel/prose fiction) a cikin tsarin rabon adabi.
Bari mu fahimci nau'o'in adabin Hausa:
Idon Matambayi an rubuta shi ne a tsarin labarin almara (prose narrative) - yana da haruffa, makirci (plot), da jigo (theme). Ba wasan kwaikwayo ba ne (ba shi da tsarin dandali), ba waka ba ne (ba shi da kari da amshi), kuma ba makala ba ne (ba bayani/sharhi ba ne). Shi labari ne.
Question 23 Report
Wace irin waka ce ke amfani da abubuwan kida da rawa?
Answer Details
Wakar gargajiya tana amfani da kida da rawa domin isar da sao.
Question 24 Report
Wace ka'ida ce ke sa kalmomi su sauya fasali a cikin nahawun Hausa?
Answer Details
A nahawun Hausa, kalmomi na iya sauya fasali (form) dangane da yadda ake amfani da su a cikin jumla. Tambayar tana neman ka'idar da ke sa wannan sauyi ya faru.
Amsar ita ce ka'idar sarrafa kalmomi (morphology - the rules of word formation and modification). Wannan ka'ida ce ta nahawu da ke bayyana yadda ake:
Sauran zaɓuɓɓukan sun bambanta:
Question 25 Report
Wane bangare na harshe ne kalmar *dadi *?
Answer Details
A nahawun Hausa, ana rarraba kalmomi zuwa bangarori daban-daban kamar suna (noun), fi'ili/aiki (verb), sifa (adjective), da kari (adverb). Tambayar tana neman bangaren harshe da kalmar "dadi" ta shiga.
Kalmar "dadi" tana bayyana irin halin da abu ke ciki - tana nuna yanayin abu. Lokacin da muka ce "abinci mai dadi" ko "ruwa mai dadi," muna amfani da "dadi" ne don bayyana yadda abun yake - cewa yana da dadi. Wannan aikin bayyana halin abu shine aikin sifa (adjective).
Ga bambancin bangarorin harshe:
Question 26 Report
Read the passage and answer questions below.
"Akwai wani yaro mai suna Umar, wanda ke zaune a garin Funtua. Umar na da sha'awar karatu sosai, musamman kimiyya. Duk da
cewa iyayensa ba su da karfi, suna dagewa wajen tallafa masa domin cimma burinsa. Kullum yana zuwa makaranta da wuri, yana
kuma taimaka wa malamansa. Ranar wata gasa ta kimiyya, Umar ya lashe kyauta ta farko. Wannan ya sa aka yaba masa a
makarantar gaba daya."
Daga wane gari Umar ya fito?
Answer Details
Wannan tambaya mai sauƙi ce ta fahimtar karatu. A farkon nassin, an rubuta a sarari: "Akwai wani yaro mai suna Umar, wanda ke zaune a garin Funtua." Wannan jumla ta bayyana kai tsaye cewa Umar yana zaune a garin Funtua - wato daga garin Funtua ya fito.
Funtua ita ce amsar da ta dace. Funtua gari ne a jihar Katsina ta Nijeriya.
Gusau (babban birnin jihar Zamfara), Kano (babban birnin jihar Kano), da Katsina (babban birnin jihar Katsina) duk garuruwan Hausa ne, amma ba su da wata alaƙa da nassin wannan labari. A cikin tambayoyin fahimtar karatu, amsar dole ta fito daga abin da nassin ya faɗa kai tsaye.
Question 27 Report
Wa ya rubuta Ruwan Bagaja?
Answer Details
Ruwan Bagaja daya ne daga cikin shahararrun litattafan Hausa na farko-farko. An rubuta shi kuma aka buga shi a shekara ta 1934. Marubucin shi ne Alhaji Abubakar Imam.
Alhaji Abubakar Imam (1911-1981) shi ne daya daga cikin fitattun marubuta na farko a adabin Hausa na zamani. Ruwan Bagaja labari ne na almara (fiction) wanda ke ba da labarin tafiye-tafiyen wani mutum mai neman ruwan bagaja - ruwan da ke da karfin warkar da dukkan cututtuka. Littafin ya lashe gasar rubutun NORLA (Northern Region Literature Agency) kuma ya zama daya daga cikin litattafan Hausa da suka fi shahara har yau.
Sauran marubutan da aka ambata:
Question 28 Report
Wace kalma ce ke nuna lokaci a jumlar nan: *Zan tafi gobe *?
Answer Details
A jumlar "Zan tafi gobe," tambayar tana neman kalmar da ke nuna lokaci - wato kalmar da ke gaya mana yaushe aikin zai faru.
Bari mu dubi kowane zabubi:
Kalmar gobe ita ce kalmar da ke nuna lokaci a wannan jumla, domin tana nuna takamaiman lokacin da aikin tafiya zai faru.
Question 29 Report
Wani tsarin waƙa ke nuna maimaitawa don jaddada magana?
Answer Details
A cikin salon waƙa na Hausa, akwai dabaru daban-daban da mawaƙa ke amfani da su don isar da saƙonsu. Tambayar tana neman salon waƙa da ke amfani da maimaitawa (repetition) don jaddada magana (emphasize a point).
Amsar ita ce salo na maimaitawa. Wannan salon waƙa ne inda mawaƙi yake maimaita kalma, jimla, ko layi don ƙarfafa saƙon da yake isar wa. Maimaitawa yana sa saƙon ya shiga zuciyar masu sauraro, kuma yana taimakawa wajen:
Sauran zaɓuɓɓukan sun bambanta: salo na boye magana (allegory/metaphor) yana amfani da misali don ɓoye ma'ana, ba maimaitawa ba; waƙar aure nau'in waƙa ne ba salon rubuta waƙa ba; gajeriyar waƙa kuma ta shafi tsawon waƙa ne, ba dabarar maimaitawa ba.
Question 30 Report
Ma'anar karin magana "Hannu daya baya daukar jinka" ita ce -
Answer Details
Karin maganar "Hannu daya baya daukar jinka" tana amfani da misalin jinka (rainin auduga da ake dinka da shi) don isar da sakon hadin kai da taimakon juna.
A zahiri (literally), jinka yana da nauyi kuma yana da fadi - hannu guda daya ba zai iya dauke shi ba. Amma ma'anar karin maganar ba ta tsaya a zahiri ba. Irinsu karin magana na Hausa suna da ma'ana ta zurfin tunani (figurative meaning) da ke wuce abin da aka fada a bayyane.
Ma'anar zurfin tunani ita ce: ba a iya cin nasara kai kadai. Mutum daya ba zai iya cimma nasara ba idan bai sami taimakon wasu ba. Kamar yadda hannu guda ba ya iya daukar jinka, haka mutum daya ba ya iya gudanar da babban aiki shi kadai.
Bambancin da sauran zabin:
Question 31 Report
"Waka da kida" ana amfani da su ne wajen me?
Answer Details
A al'adar Hausa da al'adun gargajiya na arewacin Nijeriya, waka da kida (songs and music/drumming) suna da muhimmiyar rawa a cikin bikin gargajiya (traditional ceremonies and celebrations).
Ana amfani da waka da kida musamman a:
Sauran zabin ba su dace ba:
Waka da kida na daga cikin manyan abubuwan da ke bayar da rai ga bikin gargajiya a cikin al'adar Hausa.
Question 32 Report
"Ali ya sayi keke." Wace irin jimla ce wannan?
Answer Details
A nahawun Hausa, jimloli suna kasu zuwa nau'o'i dangane da tsarinsu:
"Ali ya sayi keke" jimla ce mai tsari mai sauki:
Tana da fi'ili guda daya, taken magana guda daya, kuma ba ta da rassa ko karamar jimla. Saboda haka, ita jimla mai sauki ce.
Question 33 Report
"Ina son________" Wacce kalma za ta cika gibin?
Answer Details
Jimlar "Ina son________" tana buqatar a cika ta da kalmar da ta dace bayan "son" (liking/loving). A nahawun Hausa, "ina son" tana bukatar sunan fi'ili (verbal noun/masdar) ko sunan abin da ake so.
Bari mu duba zabin:
Karatu shi ne zabin da ya fi dacewa domin shi sunan fi'ili ne (verbal noun) wanda ke biye da "ina son" a hanyar nahawu ta yau da kullum: "Ina son karatu" (I love reading/studying).
Question 34 Report
"Ya kamata kowa ya yi aiki tukuru." Wannan jimla na nuna -
Answer Details
Jimlar "Ya kamata kowa ya yi aiki tukuru" tana bayar da shawarar yadda ya kamata mutane su gudanar da rayuwarsu - wato a yi aiki da himma. Kalmar "ya kamata" a cikin Hausa tana nuna cewa ana ba da shawara ko nasiha, ba umarni ba ko damuwa ba.
Bari mu duba bambancin:
Tsarin jimlar "Ya kamata... ya yi..." shi ne tsarin ba da shawara ko nasiha a cikin nahawun Hausa.
Question 35 Report
Menene gwaninta na marubucin littafin *Ruwan Bagaja *?
Answer Details
Littafin *Ruwan Bagaja* yana dauke da nasihohi da ilmantarwa.
Question 36 Report
Wane nau'i ne kalmar *karatu* take a jumla: *Ina son karatu sosai *?
Answer Details
Tambayar tana gwada fahimtar nau'ikan kalmomi (word classes) a nahawun Hausa. Jumlar da aka bayar ita ce: "Ina son karatu sosai."
Don gano nau'in kalmar karatu, muna buƙatar nazarin aikinta a cikin jumlar:
Don haka, kalmar karatu a cikin wannan jimla tana aiki a matsayin suna (noun). Ko da yake "karatu" ya fito daga fi'ilin "karanta" (to read), a cikin wannan jumla yana aiki ne a matsayin sunan abu da ake yi, ba fi'ili ba.
Question 37 Report
A jimla "Mu tafi gida", wace kalma ce take nuna mai aiwatar da aiki?
Answer Details
A cikin nahawun Hausa, "mai aiwatar da aiki" shi ne batun jumla (subject) - wato wanda ke aikata abin da fi'ili (verb) ke faɗa. A jumlar "Mu tafi gida," akwai abubuwa uku:
Mu ita ce amsar da ta dace domin ita ce kalmar da ke nuna mai aiwatar da aikin - wato wanda ke tafiya. Ko da yake jumlar na iya zama umarni (imperative) ko roƙo, "Mu" har yanzu ita ce kalmar da ke gano wanda za ya yi aikin tafiya.
"Tafi" fi'ili ne (verb), ba mai aiwatarwa ba. "Gida" karin bayani ne na wuri. "Ba wata" ba ta cikin wannan jumla ko kaɗan.
Question 38 Report
Wadanne ne nau'ikan nau'in labari na tatsuniya?
Answer Details
Tatsuniya a adabin Hausa tana da nau'ikan daban-daban. Masana adabin Hausa sun rarraba tatsuniya zuwa manyan nau'i biyu:
Don haka, nau'ikan labari na tatsuniya su ne kwakwalwa da almara.
Sauran zaɓuɓɓukan ba su dace ba: "zamani da tarihi" nau'ikan waƙa ne ba tatsuniya ba; "al'amura da abubuwa" ba takamaiman rarrabawa ba ne; "wasanni da waƙa" kuma sun bambanta da tatsuniya a matsayin nau'ikan adabin baka daban.
Question 39 Report
'Mai doki ya yi dokin barawo" yana nufin me?
Answer Details
Karin maganar "Mai doki ya yi dokin barawo" tana nufin mutum ya taimaki wani cikin aikin da bai sani ba cewa mugun aiki ne. Kalmar "mai doki" tana nuna mutumin da ke da doki nasa, amma ya yi amfani da dokinsa don gudanar da aikin barawo - wato ya zama abin hawa ga barawo ba tare da ya sani ba.
A cikin al'adar Hausa, wannan karin magana tana koyarwa cewa wani lokaci mutum kan shiga cikin taimakon abin da bai kamata ba ba tare da ya san ainihin abin da ke faruwa ba. Misali, idan ka ba wani aron motarka kuma ya je ya yi sata da ita, kai ne "mai doki da ya yi dokin barawo" - ka taimaka ba tare da sanin manufar ba.
Saboda haka, ma'anar wannan karin magana ita ce taimakawa ba tare da sani ba - wato taimakawa a cikin rashin sani ko rashin niyya.
Question 40 Report
Wane yanayi ne kalmar *karya* ke nuni da shi?
Answer Details
Tambayar tana neman sanin yanayin (category/field) da kalmar ƙarya ke nuni da shi. Ƙarya tana nufin faɗar abin da ba gaskiya ba da gangan.
Kalmar ƙarya tana cikin yanayin halayya (character/behavior). Ga dalilin:
Don haka, ƙarya tana cikin yanayin halayya domin ita hali ce ta mutum - wani irin ɗabi'a ko salon rayuwa da mutum ke nunawa.
Would you like to proceed with this action?